Kto w Trieście zamówi cappuccino, dostanie caffelatte, a kto poprosi o «capo in b», otrzyma macchiato w małej szklaneczce: włoska kawa rządzi się zasadami, których nie wyjaśnia żadne menu.
Kto przyjeżdża do Włoch, by grać w golfa, szybko uczy się jednego: dzień zaczyna się i kończy w barze. Przed startem z tee, po osiemnastym greenie, przed klubowym budynkiem kawa jest rytuałem wyznaczającym godziny. Zamówić ją poprawnie wcale jednak nie jest oczywiste: liczą się niepisane zasady i podstawowe słownictwo, które zmienia się z miasta na miasto. Trzy przystanki, Triest, Turyn i Canavese, łączą kawę z polem golfowym.
Czym naprawdę jest espresso
We Włoszech «un caffè» to espresso i nic więcej. To napój krótki: według odpowiedniego hasła Wikipedii standardowa objętość wynosi 25-30 ml, wyekstrahowane w około 25 sekund pod ciśnieniem 9 atmosfer z około 7-9 gramów drobno zmielonej kawy.
Ekspres to włoska historia. Luigi Bezzera opatentował swój model 19 grudnia 1901 roku, z wyjmowanym uchwytem na filtr; Desiderio Pavoni przejął patent w 1902 roku i rozpoczął produkcję, a to on użył nazwy «caffè espresso» na targach w Mediolanie w 1906 roku. Krema, orzechowa piana pokrywająca filiżankę, pojawiła się wraz z dźwigniowym ekspresem Achille'a Gaggi, opatentowanym w 1947 roku, który przepychał wodę pod ciśnieniem 9-10 atmosfer.
Jak się ją pije: przy ladzie, nie przy stoliku
Zwyczaje są precyzyjne. Cappuccino pije się z reguły tylko rano, do śniadania; po obiedzie lub kolacji zamawia się espresso, które wypija się na stojąco przy ladzie.
Minimalny słowniczek
| Jeśli Pan/Pani powie... | Otrzyma Pan/Pani... |
|---|---|
| Un caffè | Espresso |
| Un macchiato | Espresso z kroplą spienionego mleka |
| Un cappuccino | Espresso z gorącym mlekiem i pianką, rano |
| Un caffelatte | Więcej mleka, w dużej filiżance; w Trieście to nazwa cappuccino |
| Un deca | Espresso bezkofeinowe |
Triest: kawa z innym słownikiem
W Trieście nikt nie zamawia «espresso»: kawa nazywa się tam nero. Capo to macchiato, capo in b to to samo podane w małej szklaneczce («b» oznacza «bicchiere», szklankę), goccia lub gocciato to kawa z zaledwie kroplą mleka, a caffelatte to to, co gdzie indziej nazywa się cappuccino. Urząd turystyczny regionu Friuli-Wenecja Julijska wspomina także o special, czyli kawie z odrobiną kakao.
To nie kaprys: w 2024 roku, pisze Il Post, gospodarka kawowa Triestu osiągnęła obroty około 900 milionów euro i zatrudnia prawie 2000 osób; około jedna piąta z 600 000 ton kawy importowanych co roku przez Włochy przechodzi przez port miasta, a w mieście działa dziesięć palarni. Trzy zabytkowe kawiarnie wciąż kultywują zwyczaje z czasów austriackich: kelnerzy w muszkach, drukowane gazety na stołach i szklaneczka wody obok filiżanki, która służyła do oceny jakości wody.
Dla golfa przystankiem jest Golf Club Trieste w Padriciano: 18 dołków, par 70, na wysokości 350 metrów na Krasie, otwarty przez cały rok z wyjątkiem wtorków niebędących dniami świątecznymi. Pole zbudowali Anglo-Amerykanie pod koniec drugiej wojny światowej i przekazali triesteńskim golfistom na początku 1955 roku.
Turyn: bicerin i park Sabaudów
W Turynie kawę pije się w trzech warstwach. Bicerin to gorący napój z kawy, czekolady i śmietanki mlecznej, podawany w szklance. Według tradycji wymyślono go w 1763 roku w Caffè Al Bicerin przy piazza della Consolata; w 2001 roku uznano go za tradycyjny produkt rolno-spożywczy Piemontu. Wywodzi się z osiemnastowiecznego napoju, bavarèisa, o tych samych składnikach, ale podawanego w bardziej okrągłych szklankach i słodzonego syropem.
Polem referencyjnym jest Circolo Golf Torino La Mandria: 36 dołków na dwóch polach po 18, Niebieskim i Żółtym, obu par 72, w parku regionalnym, który był rezerwatem łowieckim Sabaudów. Klub gra tu od 1956 roku.
Canavese: kawa z gazetą w klubowym budynku
Nie trzeba wielkiego miasta, by wypić dobrą kawę z gazetą. W Canavese Golf & Country Club klubowy budynek, jak wyjaśnia klub, jest otwarty dla wszystkich: można wypić kawę z gazetą, napić się aperitifu lub spróbować specjałów kuchni.
Kawa zawieszona: zwyczaj neapolitański
Jeśli w barze w Neapolu usłyszy Pan/Pani «un sospeso», nie jest to pomyłka. Caffè sospeso polega na zapłaceniu za jedną kawę więcej i udostępnieniu jej pierwszemu nieznajomemu, który o nią poprosi. Według pisarza Riccarda Pazzaglii wywodzi się z dyskusji o tym, kto ma płacić w barze. W 2011 roku ustanowiono Dzień Caffè Sospeso, przypadający na 10 grudnia.
Ciekawostki
- Data patentu. Współczesne espresso wywodzi się z patentu zgłoszonego 19 grudnia 1901 roku.
- Szklaneczka wody. W zabytkowych kawiarniach Triestu podaje się ją do filiżanki, by ocenić jakość wody.
- Palarni ubywa. Według Il Post liczba palarni we Włoszech spadła z 4000 w latach osiemdziesiątych do mniej niż 800 obecnie.
Najczęściej zadawane pytania
Jak zamawia się kawę we Włoszech?+
Prosi się o «un caffè» i dostaje się espresso. Aby mieć więcej mleka, mówi się «macchiato» (trochę) lub «cappuccino» (dużo), to ostatnie z reguły rano.
Czy można zamówić cappuccino po obiedzie?+
Można, ale nie jest to zwyczaj: cappuccino to napój śniadaniowy, a po posiłkach pije się espresso, zwykle przy ladzie.
Czym jest capo in b w Trieście?+
To kawa macchiato podana w małej szklaneczce: «capo» oznacza macchiato, «b» szklankę («bicchiere»).
Czym jest bicerin?+
To gorący turyński napój w warstwach kawy, czekolady i śmietanki mlecznej, który według tradycji powstał w 1763 roku przy piazza della Consolata.
Czym jest caffè sospeso?+
Kawa opłacona z góry przez jednego klienta i pozostawiona komuś, kogo na nią nie stać; to zwyczaj pochodzenia neapolitańskiego.
Jak długie jest włoskie espresso?+
Według Wikipedii 25-30 ml wyekstrahowane w około 25 sekund.
