Wie in Triëst een cappuccino vraagt, krijgt een caffelatte, en wie een «capo in b» bestelt, krijgt een macchiato in een klein glas: de Italiaanse koffie kent regels die geen menukaart uitlegt.
Wie voor het golfen naar Italië komt, leert snel één ding: de dag begint en eindigt in een bar. Voor de afslag, na de achttiende green, voor het clubhuis is koffie het ritueel dat de uren indeelt. Toch is goed bestellen niet vanzelfsprekend: er gelden ongeschreven regels en een basiswoordenschat die van stad tot stad verschilt. Drie haltes, Triëst, Turijn en de Canavese, koppelen koffie aan een golfbaan.
Wat een espresso echt is
In Italië betekent «un caffè» een espresso, en niets anders. Het is een korte drank: volgens het bijbehorende Wikipedia-artikel bedraagt het standaardvolume 25-30 ml, in ongeveer 25 seconden getrokken bij een druk van 9 atmosfeer door zo'n 7-9 gram fijngemalen koffie.
De machine is een Italiaans verhaal. Luigi Bezzera liet zijn model op 19 december 1901 patenteren, met afneembare filterhouder; Desiderio Pavoni nam het patent in 1902 over en startte de productie, en hij gebruikte de naam «caffè espresso» op de Beurs van Milaan in 1906. De crema, het hazelnootkleurige schuim dat het kopje bedekt, kwam met de hefboommachine van Achille Gaggia, gepatenteerd in 1947, die het water met 9-10 atmosfeer doorperste.
Hoe u hem drinkt: aan de bar, niet aan tafel
De gewoonten zijn nauwkeurig. De cappuccino drinkt men doorgaans alleen 's ochtends, bij het ontbijt; na de lunch of het avondeten vraagt men om een espresso, die men staand aan de bar neemt.
Het minimale woordenboek
| Als u zegt... | Krijgt u... |
|---|---|
| Un caffè | Een espresso |
| Un macchiato | Een espresso met een druppel opgeschuimde melk |
| Un cappuccino | Espresso met hete melk en schuim, 's ochtends |
| Un caffelatte | Meer melk, in een grote kop; in Triëst is het de naam voor de cappuccino |
| Un deca | Een cafeïnevrije espresso |
Triëst: koffie met een ander woordenboek
In Triëst bestelt niemand «een espresso»: koffie heet daar nero. Een capo is de macchiato, een capo in b is dezelfde, geserveerd in een klein glas (de «b» staat voor «bicchiere», glas), een goccia of gocciato is een koffie met slechts een druppel melk, en een caffelatte is wat elders cappuccino heet. Het toeristenbureau van Friuli-Venezia Giulia noemt ook de special, een koffie met een snuf cacao.
Dat is geen gril: in 2024, schrijft Il Post, zette de koffie-economie van Triëst ongeveer 900 miljoen euro om en biedt werk aan bijna 2.000 mensen; ongeveer een vijfde van de 600.000 ton koffie die Italië jaarlijks invoert, gaat via de haven van de stad, en er zijn tien branderijen. Drie historische cafés volgen nog gebruiken uit de Oostenrijkse tijd: obers met vlinderstrik, gedrukte kranten op de tafels en een klein glas water naast het kopje, waarmee men de kwaliteit van het water beoordeelde.
Voor golf is de halte de Golf Club Trieste in Padriciano: 18 holes par 70 op 350 meter hoogte op de Karst, het hele jaar open behalve op dinsdag, tenzij het een feestdag is. De baan werd aan het einde van de Tweede Wereldoorlog door de Anglo-Amerikanen aangelegd en begin 1955 overgedragen aan de golfers van Triëst.
Turijn: de bicerin en het park van het Huis Savoye
In Turijn drinkt men koffie in drie lagen. De bicerin is een warme drank van koffie, chocolade en melkroom, geserveerd in een glas. Volgens de overlevering werd hij in 1763 bedacht in het Caffè Al Bicerin aan de Piazza della Consolata; in 2001 werd hij erkend als traditioneel agrovoedingsproduct van Piëmont. Hij stamt af van een achttiende-eeuwse drank, de bavarèisa, met dezelfde ingrediënten maar geserveerd in rondere glazen en gezoet met siroop.
De referentiebaan is de Circolo Golf Torino La Mandria: 36 holes op twee banen van 18, Blauw en Geel, beide par 72, in het regionale park dat ooit het jachtreservaat van het Huis Savoye was. De club speelt hier sinds 1956.
De Canavese: koffie met de krant in het clubhuis
Voor een goede koffie met de krant hebt u geen grote stad nodig. In de Canavese Golf & Country Club staat het clubhuis, legt de club uit, open voor iedereen: u kunt er een koffie met de krant drinken, een aperitief nemen of de specialiteiten van de keuken proeven.
De uitgestelde koffie: een Napolitaans gebruik
Als u in een bar in Napels «un sospeso» hoort zeggen, is dat geen vergissing. De caffè sospeso bestaat erin een koffie extra te kopen en die ter beschikking te stellen van de eerste de beste vreemdeling die erom vraagt. Volgens de schrijver Riccardo Pazzaglia komt hij voort uit de discussies over wie aan de bar zou betalen. In 2011 werd een Dag van de caffè sospeso ingesteld, op 10 december.
Wetenswaardigheden
- De datum van het patent. De moderne espresso komt voort uit een patent dat op 19 december 1901 werd aangevraagd.
- Het glas water. In de historische cafés van Triëst wordt het bij het kopje geserveerd om de kwaliteit van het water te beoordelen.
- De krimpende branders. Volgens Il Post is het aantal branderijen in Italië gedaald van 4.000 in de jaren tachtig tot minder dan 800 nu.
Veelgestelde vragen
Hoe bestelt men een koffie in Italië?+
Men vraagt om «un caffè», en er komt een espresso. Voor meer melk zegt men «macchiato» (weinig) of «cappuccino» (veel), die laatste doorgaans 's ochtends.
Kan men na de lunch een cappuccino bestellen?+
Dat kan, maar het is niet de gewoonte: cappuccino is een ontbijtdrank, terwijl men na de maaltijd een espresso drinkt, meestal aan de bar.
Wat is een capo in b in Triëst?+
Het is een macchiato geserveerd in een klein glas: «capo» staat voor de macchiato, «b» voor het glas («bicchiere»).
Wat is de bicerin?+
Het is een warme Turijnse drank in lagen van koffie, chocolade en melkroom, volgens de overlevering in 1763 ontstaan aan de Piazza della Consolata.
Wat is de caffè sospeso?+
Een koffie die een klant vooraf betaalt en achterlaat voor iemand die zich die niet kan veroorloven; het is een gebruik van Napolitaanse oorsprong.
Hoe lang is een Italiaanse espresso?+
Volgens Wikipedia 25-30 ml, in ongeveer 25 seconden getrokken.
